В Азербайджане на преступников наденут электронные браслеты

Февраль 20, 2017 12:03

Э.МАМЕДОВА

Бюджету Азербайджана дорого обходится содержание преступников, особенно в нынешних непростых экономических условиях. В этой связи есть необходимость начать применение электронных браслетов для мелких преступников. Об этом Echo.az заявил глава Правозащитного центра Азербайджана Эльдар Зейналов.

По его словам, содержание заключенного в тюрьме обходится государству совсем не дешево.

«По разным оценкам, на одного заключенного уходит от 4 до 6 тысяч манатов в год. Естественно, электронные браслеты обойдутся казне дешевле, чем содержание в местах лишения свободы,» — сказал он.

По словам Зейналова, в тюрьмах отбывают наказание немало лиц, которые нанесли ущерб в размере всего 30-50 манатов.

«Получается, что из карманов налогоплательщиков уходят сотни тысяч манатов на содержание злоумышленников, которые нанесли урон на пару десятков манатов. Это смешно и печально. Правительство не понимает, что осужденные за нетяжкие преступления несут большую нагрузку для государственного бюджета. Наказание не всех преступников должно носить дорогостоящий характер», — сказал Э.Зейналов.

По словам эксперта, наиболее полезным было бы внедрение общественно — полезных работ.

«Так как осужденные проводят эту работу, с одной стороны, на благо общества, с другой — искупают свою вину. Также широко распространенным и полезным видом считается электронный мониторинг. Браслеты — хорошая альтернатива лишению свободы,» — отметил правозащитник.

«На Западе уже давно применяют эту меру, учитывая, прежде всего, экономические издержки. Можно одевать днем браслеты на осужденных, а днем выпускать их по своим делам, например, на работу. Но вечером обязать их возвращаться в места лишения свободы, а утром вновь отпускать. Отмечу, что альтернативные меры наказания должны быть направлены на лиц, совершивших мелкие преступления, а также в отношении женщин и несовершеннолетних», — сказал Э.Зейналов.

Правозащитник также отметил, что суды и судьи должны понимать, что за незначительные преступления сажать за решетку нельзя.

«Судебные органы не должны пытаться всех засадить в тюрьму. Есть тип людей, которые после долгого нахождения в замкнутом пространстве привыкают к четырем стенам. Изоляция от общества мелких преступников на несколько лет способствует росту числа рецидивов. Эти люди привыкают к тому, что кто-то за них решает все вопросы, нет проблем с едой, есть крыша над головой. Они привыкают к иждивенческой жизни. После освобождения из тюрьмы эти люди понимают, что нужно найти работу, но часть из них разучились трудиться.

Как считает Зейналов, бывшие заключенные не могут адаптироваться в обществе, поэтому не удивительно, что они вновь совершают преступления и возвращаются в места лишения свободы.

«Рецидив в стране составляет 65-70%. Можно ли после этого говорить о том, что меры тюремного заключения благоприятно сказываются на перевоспитании незаконопослушных граждан?» — задался в заключении вопросом Э.Зейналов.

Отметим, что 10 февраля президент Азербайджана Ильхам Алиев подписал распоряжение об «Усовершенствовании деятельности в пенитенциарной сфере, гуманизации политики наказания и расширении применения альтернативных наказания и мер процессуального принуждения, не связанных с изоляцией от общества».

Завотделом работы с правоохранительными органами Администрации президента Фуад Алескеров в интервью АЗЕРТАДЖ дал широкий комментарий по этому поводу. По словам Ф.Алескерова, проведенные исследования и анализы показывают, что суды допускают арест в случаях отсутствия необходимости уголовного преследования, за преступления, не представляющие большой общественной опасности:

«Суды предпочитают назначать наказание в виде лишения свободы. Органы, ответственные за исполнение наказаний, формально относятся к назначению наказаний, не связанных с изоляцией от общества, в частности к исправительным работам. Одной из основных целей распоряжения является создание необходимых условий для обеспечения исправления совершившего преступление лица без его изоляции от общества. Именно с этой целью было принято решение о создании новой специализированной структуры — Службы пробации министерства юстиции».

Ф.Алескеров рассказал о системе электронного контроля над лицами, чье наказание облегчено, которая широко применяется в западных странах, а также соседней России.

«Современные технологические достижения позволяют установить полный контроль над поведением человека, не арестовывая его. Во многих странах мира в пенитенциарной сфере широко применяются системы электронного контроля. Применение средства электронного контроля состоит из размещения на осужденном или обвиняемом технических средств, которые позволят определять его местонахождение, а также контролировать передвижение. Данные средства зачастую изготавливаются в форме браслетов или часов, снабжаются специальными чипами и подключаются к сетям связи,» — сказал Алескеров.

«В случае совершения попыток испортить данные средства, снять их без разрешения, либо воздействовать на них, в мониторинговый центр незамедлительно поступает сигнал, и в целях предотвращения противозаконного поведения данного лица осуществляются соответствующие мероприятия,» — отметил Алескеров.

«Безусловно, будут детально разработаны обстоятельства, правила и условия применения, а также ограничения применения данных средств электронного контроля. Именно с этой целью Министерством юстиции и Генеральной прокуратурой Азербайджанской Республики будут подготовлены проекты соответствующих нормативно-правовых актов,» — сказал он.

Ф.Алескеров сказал, что работы по исполнению распоряжения уже начались.

http://ru.echo.az/?p=56876

The history of political prisoners’ list in Azerbaijan

JAMNEWS FEBRUARY 14, 2017

Who and how counts them?

Political prisoners is the most topical issue and a ‘sore point’ in Azerbaijan. The international human rights organizations, as well as the local activists and the civil society, have been always concerned about how many people are actually on this list. But the question is who compiles these lists and how?

___________
Definition of ‘political prisoner’ according to the PACE Resolution

A person is to be regarded as a political prisoner:

• if the detention has been imposed in violation of one of the fundamental guarantees set out in the European Convention on Human Rights and the Protocols thereof;

• if the detention has been imposed for purely political reasons without connection to any offence;;

• if, for political motives, the length of the detention or its conditions are clearly out of proportion to the offence the person has been found guilty of or is suspected of;

• if, for political motives, he or she is detained in a discriminatory manner as compared to other persons;

• if the detention is the result of proceedings which were clearly unfair and this appears to be connected with political motives of the authorities
_________________

The latest list, drawn up by the local human rights activists, includes 119 names. Those are journalists, youth wing activists, politicians and most of all (86) religious activists.

It seems, this issue has been haunting Azerbaijan throughout its contemporary history, giving rise to speculations and surmises. Some say, people are sent to jail more often nowadays, whereas others claim it’s vice versa.

One of such persons is Rasul Jafarov, a young lawyer, who was a political prisoner himself. He says, in case I’m interested in the whole story from its very beginning, he won’t be of any help, since he was in his junior grade in 1991. He recommends to contact his colleague, Anar Mammadli. The latter is a couple of years older and he joined the human rights movement in the 90s. On a side note, he has been also released just recently.

“There were 3 persons who spearheaded all that – Leyla Yunus, Arzu Abdullayeva and Eldar Zeynalov,” he says.

How it all started

Eldar Zeynalov’s office is huge and empty. Once it was crowded and noisy, the work was in full swing there. Whereas now, there are just wall cabinets with dusty folders and old newspapers. A lot has changed in the recent years (for example, it has become more difficult to obtain grants), it’s hard to work, it’s almost impossible. It’s no match for what it used to be in old days, in those very hard 90s that the human rights activist so zestfully recalls.

Zeynalov takes out folders with notes, letters, photos and old newspapers.

There is a letter on top of the folder, that seems to have been written with a pale marker.

It’s not a marker, a convict was writing it with blood. “Was he a political prisoners?” I wondered. “No, he was a con. It’s an old case of the ’90s. A complaint about ill-treatment.”

There were few of those, who could be referred to as political prisoners in the early post-soviet period. They appeared in 1992. Those were several supporters of former President Mutallibov. Namely, Vahid Huseynov, the KGB chief during Mutallibov’s ruling, and Sadykh Aliyev, the chief of one of the KGB departments.

The next and the hugest wave of reprisals against the political opponents started in 1993, when Heydar Aliyev regained powers. Those, who were in power in the period of the Popular Front ruling (at least some of them), were sent to jail. Among them was Rahim Gaziyev, ex-defense minister, who was accused of ceding Shushi to Armenians during the Karabakh conflict.

However, back at that time (in 1993), there were still not so many political prisoners as to draw up the lists. And the human rights movement itself was just emerging.

Eldar Zeynalov:

“Perhaps it was then that a modern tradition of Azerbaijani human rights movement was formed, which was characterized by a proclivity for protection of political victims. The problems of ordinary people, gender issue, homophobia and other phenomena had long remained behind the scenes. And no wonder, because the Popular Front members became the first defenders at that time. In other words, the first human rights movement emerged as a means of the opposition’s self-defense.
Anar Mammadli, a human rights activist and former political prisoner:

“The first political prisoners’ lists appeared in the second half of the 90s, when it came to Azerbaijan’s accession to PACE. 50-70 people were put on those lists at different times. The lists were drawn up by both, the political movements and the human rights activists. Although these lists have been existing for more than 15 years, the government has never admitted, either then or now, that there are such type of convicts in the country, in general.”

Thus, the lists first appeared in 1995 and they were compiled by the Popular Front members, whose fellows-in-arms were in prison. There were more than 50 people on those lists, most of them were either the party supporters or nonpartisan oppositionists.

However, there were actually considerably more political prisoners by that time (in Eldar Zeynalov’s words), especially given that there were individuals involved in armed rebellions. For example, Alikram Gumbatov and 20 more people, who attempted to set up Talysh-Mughan Autonomous Republic in the south of Azerbaijan.

Later, in 1994, Prime Minister Suret Huseynov and 250 of his associates, who had orchestrated a coup attempt, were sent to jail. Whereas in 1995, the special squad members, headed by Deputy Interior Ministry, Rovshan Javadov, refused to accept a ceasefire in Karabakh, which led to armed clashes in Baku. As a result, Javadov was killed and 576 of his supporters were arrested. In addition, in 1996, the first criminal case was launched against the Islamic Party (that very party, the members and leaders of which are now in prison together with the Muslim Unity members).

Eldar Zeynalov:

“Thus, by the year 2000, my individual political prisoners’ list included as many as 900 people. Though, who should be regarded as political prisoners was still a problem. The Amnesty International (AI) offers a rather broad definition, under which, many people, including those who organized an armed rebellion, could be regarded as political prisoners.”
Anyway, in 1998, there were still just 50 people on the APFP’ political prisoners’ lists.

How should they be regarded?

There are many formulations as to who should be regarded as political prisoners.

In addition, there is a problem with precise figures, because as some political prisoners are released, others are sent to prison. Thus, political prisoners in Azerbaijan is a phenomenon in constant motion.

Well, let’s discuss the criteria. At the meetings in the Council of Europe, the Azerbaijani officials often drew attention to their absence, claiming, there were no political prisoners in the country, in general.

Eldar Zeynalov:

“It was only in 2012, that the Council of Europe passed the resolution, defining a concept of political prisoner and, oddly enough, it was done through the meticulousness of our government that insisted on introducing such criteria”.

Anar Mammadli:

“The criteria set by Amnesty International are regarded as the most influential ones. Those criteria have been in effect for over 60 years and many human rights activists rely on them. The criteria offered by the Human Rights Watch are also convincing; the UN observers also formulate their assessments”.
Amnesty International uses a definition of ‘political prisoner that is a bit broader. Under it: “A political prisoner is any prisoner whose case has a significant political element: whether the motivation of the prisoner’s acts, the acts in themselves, or the motivation of the authorities to send him to prison.”

However, in Eldar Zeynalov’s words, these criteria also apply to those, who attempted to commit armed coup, and there are as many as 400 of them still staying in prison.

Meanwhile, the Council of Europe has far more stringent criteria that comprise 5 points. The 4th one reads as follows: “Those deprived of their personal liberty for terrorist crimes shall not be considered political prisoners if they have been prosecuted and sentenced for such crimes according to national legislation and the European Convention on Human Rights”.

The window to Europe

Zeynalov opens one more file, this time containing old newspapers. ‘Zerkalo’ (Mirror); ‘Bakinskie Vedomosti’ (Baku Record); ‘Realniy Azerbaijan (Real Azerbaijan)- all those newspapers no longer exist. There are some issues dated back to early and mid-2000s. There’s quite a lot to be recalled too.

The 2000s can be also referred to as a new stage. The judicial reform was carried out then. A multi-stage court was set up, where a case passed several instances. And also, the country was going to join the Council of Europe, which implied that political cases would have a chance to get to the European Court of Human Rights (ECHR) along with some other presumably unfair judgments.

The number of political prisoners in the country, in general, was dropping from year to year, starting from 1995 until 2000. Many were amnestied, be it the peaceful oppositionists or the former junior-rank armed rebels. As the U.S. State Department pointed out in its annual report, the number of political prisoners in Azerbaijan reduced and that was ‘one more step towards democracy.’

Whereas in 2001, ahead of country’s accession to the Council of Europe, the first mass pardoning of prisoners took place. The political prisoners’ lists thinned out.

And there was another reason they further thinned. The matter is that the European Court of Human Rights doesn’t consider the cases of those, who passed all the instanced before Azerbaijan’s accession to the ECHR. Therefore, over the time, there has been no mentioning of them in any lists.

For example, according to the Federation of the Human Rights Organizations of Azerbaijan, there were 107 people on the 2002 political prisoners’ list and all of them were convicted in the preceding 2 years. Nearly all of them were freed by 2011.

These days

It was then, in the early 2000s, that a tradition of people’s arrests during the election, be it parliamentary or presidential ones, which is so familiar to us nowadays, was set. Old political prisoners were released and the new ones were jailed. During the presidential election, the Federation of Human Rights Organizations enlisted as many as 51 people.  According to the aforesaid organization, there were already 60 of them in 2011.

An infamous summer 2014 became a new milestone in the political prisoners’ cycle. It was then that the list compiler human rights activists – Leyla Yunus, Rasul Jafarov, Intigam Aliyev and Anar Mammadli, found themselves behind the bars.

Being the Human Rights Federation Board member, Leyla Yunus herself released a list of 108 people in July, just a few day before her arrest.

The latest list

Now there are 119 political prisoners in Azerbaijan, but this is still a nominal list. On the one hand, it includes the Muslim Unity members, who offered armed resistance to the police in Nardaran settlement last year. The latter arrived in the settlement to conduct a special operation there. As a result, 6 people, including 2 police officers, were killed. The Muslim Unity leader, Taleh Bagirov, is known for his allegations that religion shouldn’t have been separated from state and that Sharia is the best form of ruling.

On the other hand, the list doesn’t include those, who have been staying in prison since ‘90s and couldn’t lot upon the ECHR ruling.

Eldar Zeynalov:

“This list is controversial and, to a larger extent, consensual. Before the referendum, many resented the amendments to one of the articles of the Constitution related to the ‘abuse of rights’, but, in fact, there is exactly the same article in the Council of Europe Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms. In case of religious leaders, this principle implies that people use their freedom for violation of others’ freedom, which is actually manifested in the desire to create a religious state in Azerbaijan.”
However, some human rights activists have different opinion: no one has proved the Muslim Unity movement’s intention to commit a coups d’état. The case was tried in a closed hearing, so it’s hard to argue that Unity activists crossed the line separating a religious community from a terrorist group.

Today, the working group dealing with political prisoners comprises some renowned human rights activists, including Samir Kazimli, Khalid Bagirov, Anar Mammadli, Rasul Jafarov, and many others.

According to Rasul Jafarov, the lists are drawn up several times a year, as old political prisoners are released and the new ones appear.

“Our primary task is to collect data and study each case submitted to us,” says Rasul Jafarov. “We should find out, whether these cases meet the criteria for determining political prisoners. It often happens that a judgment rendered against a particular person hasn’t been substantiated or his/her rights have been otherwise violated, but this case isn’t actually a political one. In such case, we just try to find a good lawyer or ensure its coverage in press. Generally speaking, the cases get to us through reliable lawyers, relatives or friends, who tell us that this man, for example, is a political activist and he was arrested. We try to collect as many case-related documents as possible and consider the case.”

In Jafarov’s words, the next list will be completed and made public either at the end of February or end of March. “No unanimous decision has been made in this regard yet. The matter is that it’s expected that there will be another pardoning of prisoners on Novruz holiday, in March. So, we hope, there will be also political prisoners among the pardoned individuals.”

https://jam-news.net/?p=18993

Azərbaycanda siyasi məhbus siyahılarının tarixi

JAMNEWS FEVRAL 14, 2017

Onları kim və necə hesablayır?

Siyasi məhbus mövzusu Azərbaycanda ən aktual və "ağrılı" mövzulardan biridir. Həm beynəlxalq təşkilatları, həm yerli fəalları, həm də vətəndaş cəmiyyətini həmişə neçə nəfərin siyasi məhbus olması məsələsi narahat edib. Bəs bu siyahıları kim və necə tərtib edir?

________________
AŞPA-nın qətnaməsinə əsasən, “siyasi məhbus” anlayışının tərifi

İnsan aşağıdakı hallarda siyasi məhbus sayılır

• Onun tutulması Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası və onun protokollarında yer alan əsas zəmanətlərdən birinin birbaşa pozulması ilə həyata keçirilibsə;

• onun həbsdə saxlanması barədə qərar sırf siyasi səbəblərdən, heç bir cinayətlə əlaqəli olmadan verilibsə;

• onun siyasi motivlərlə bağlı olaraq həbsdə saxlanması müddəti və ya saxlanma şəraiti cinayətə proporsional deyilsə;

• insan siyasi motivlər səbəbindən başqa şəxslərlə müqayisədə ayrı-seçkilik əsasında saxlanılıbsa;

• onun saxlanması açıq-aşkar ədalətsiz olan çəkişmələrin nəticəsidirsə və bunun hakimiyyətin siyasi motivləri ilə bağlı olduğu görünürsə.

_______________

Yerli hüquq müdafiəçiləri tərəfindən hazırlanan son siyahıda 119 ad var. Bu, jurnalistlər, gənc fəallar, siyasətçilər və daha çox da dindarlardır (86 nəfər). Bir nəfər də hüquq müdafiəçisi var.

Deyəsən bu mövzu Azərbaycanı onun bütün ən yeni tarixi boyu təqib edərək, spekulyasiya və ehtimallar yaradır. Bəziləri deyir ki, indi insanları daha çox həbsə atırlar, digərləri əksini söyləyir. Bu məsələyə aydınlıq gətirmək üçün bir neçə tanış hüquq müdafiəçisinə zəng edirəm.

Onlardan biri gənc hüquqşünas Rəsul Cəfərov artıq özü də siyasi məhbus həyatını yaşayıb. Deyir ki, bu məsələnin əvvəldən indiyə qədər olan tarixi ilə maraqlanıramsa, mənə köməyi dəyməyəcək, çünki 1991-ci ildə aşağı siniflərdə oxuyub. Kolleqası Anar Məmmədli ilə əlaqə saxlamağı məsləhət görür. Məmmədli ondan bir az daha yaşlıdır və hüquq müdafiəsi hərəkatına hələ 2000-ci illərdə qoşulub. Onu da həbsdən bu yaxınlarda azad ediblər.

"Başlanğıcda üç nəfər varıydı – Leyla Yunus, Arzu Abdullayeva və Eldar Zeynalov", – o deyir.

Hər şey necə başlayıb

Eldar Zeynalovun ofisi böyük və boşdur. Bir vaxtlar bura darısqal və səs-küylü bir yeriydi, qızğın iş gedirdi. İndi divar boyu tozlu qovluqlar, köhnə qəzetlər olan dolablar düzülüb. Son illər ərzində çox

şey dəyişib (misal üçün, qrant almaq çətinləşib), işləmək də çətindir, demək olar ki, mümkün deyil. Əvvəllər, hüquq müdafiəçilərinin həvəslə xatırladığı ağır doxsanlarda isə vəziyyət başqa cürüydü.

Zeynalov içində qeydlər, məktublar, fotoşəkillər və köhnə qəzetlər olan qovluqları çıxarır.

Qovluqlardan birində, üzdə sanki solğun flomasterlə yazılan məktub var 

Əslində isə bu, flomaster deyil, məhbus onu qanı ilə yazıb. "Siyasi məhbusdur?", – deyə xəbər alıram. "Yox, sadəcə məhbus, 90-larda olan köhnə hadisədir, pis davranışla bağlı şikayət".

Postsovet dövründən sonrakı ilk illərdə siyasi məhbus adlana biləcək şəxslər azıydı. Onlar 1992-ci ildə oldu – keçmiş prezident Mütəllibovun bir neçə tərəfdaşı – onun prezidentliyi dövründə Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsinə başçılıq edən Vahid Hüseynov və komitənin şöbələrindən birinin rəisi Sadıx Əliyev.

Siyasi məhbuslara qarşı növbəti və ən böyük repressiyalar dalğası 1993-cü ildə, Heydər Əliyev hakimiyyət başına qayıdandan sonra başladı. Xalq Cəbhəsinin hakim partiya olduğu dövrlərdə hökuməti təmsil edənlər (hər halda onların bəziləri) həbsxanaya salındı. Onların arasında keçmiş

müdafiə naziri Rəhim Qazıyev də varıydı, onu Qarabağ münaqişəsi zamanı Şuşa şəhərinin verilməsində ittiham etdilər.

Amma o vaxtlar (1993-cü ildə) hələ siyasi məhbusların sayı o qədər çox deyildi ki, onların siyahıları hazırlanaydı. Elə hüquq müdafiəsi hərəkatının özü də yenicə yaranmağa başlayırdı.

Eldar Zeynalov:

"Həmin illərdə də məhz siyasi qurbanların müdafiəsinə həvəsi ilə seçilən Azərbaycan hüquq müdafiəsi hərəkatının müasir ənənəsi yarandı. Adi insanların problemləri, gender məsələsi, homofobiya və digər hallar uzun müddət kadr arxasında qalıb. Burada da təəccüblü heç nə yoxdur, çünki o vaxtlar məhz Xalq Cəbhəsi üzvləri ilk hüquq müdafiəçiləri oldu. Yəni ilk hüquq müdafiəsi hərəkatı müxalifətin özünü müdafiə üsulu kimi meydana gəldi".

Hüquq müdafiəçisi və keçmiş siyasi məhbus Anar Məmmədli:

"Birinci siyasi məhbus siyahıları 90-cı illərin ikinci yarısında yarandı, bu zaman Azərbaycanın AŞPA-ya üzv olması barədə söhbətlər getməyə başlamışdı. Bu siyahılarda müxtəlif vaxtlarda 50-70 nəfərin adı hallanıb. Siyahıları həm siyasi hərəkatlar, həm də hüquq müdafiəçiləri tərtib edirdi. Bu siyahıların artıq 15 ildən çox mövcud olmasına baxmayaraq, nə o vaxtlar, nə də indi hökumət ölkədə ümumiyyətlə bu cür məhbusların olduğunu etiraf etməyib".

Beləliklə, siyahılar 1995-ci ildə yaranıb və məsləkdaşları həbsxanalarda olan Xalq Cəbhəsi Partiyasının üzvləri tərəfindən tərtib olunub. Həmin siyahılarda 50-dən çox adamın adı hallanıb, bu da əsasən, həmin partiyanın tərəfdarları və ya partiya üzvü olmayan müxalifətçilər olub.

Əslində isə Eldar Zeynalovun sözlərinə görə, həmin vaxt silahlı qiyam iştirakçılarını da nəzərə alsaq, siyasi məhbusların sayı artıq xeyli daha çoxuydu. Misal üçün, Azərbaycanın cənubunda Talış-Muğan Muxtar Respublikasını yaratmağa cəhd edən Əlikram Hümbətov və daha 20 nəfər.

Sonra da 1994-cü ildə dövlət çevrilişi cəhdi edən baş nazir Sürət Hüseynov və onun 20 tərəfdaşı da həbsxanaya atıldı. 1995-ci ildə isə daxili işlər nazirinin müavini Rövşən Cavadovun başçılığı altında xüsusi təyinatlılar qrupu Qarabağda hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə razılaşmadı ki, bu da Bakıda silahlı qarşıdurmanın baş verməsinə gətirib çıxardı, nəticədə Cavadov öldürüldü, onun 576 tərəfdaşı isə həbs edildi. Bundan başqa, 1996-cı ildə İslam Partiyası ilə bağlı birinci iş açıldı (bu partiyanın üzvləri və liderləri hazırda "Müsəlman birliyi" hərəkatının üzvləri ilə birlikdə həbsxanadadır).

Eldar Zeynalov:

"Beləliklə şəxsən mənim siyasi məhbus siyahımda 2000-ci il üçün artıq 900 nəfərin adı varıydı. Düzdür, bütün problem kimin siyasi məhbus hesab olunması ilə bağlıydı. "Amnesty International"ın tərifi kifayət qədər genişdir və bu tərifə görə, çoxları, o cümlədən də silahlı siyasi qiyam qaldıranlar da siyasi məhbus hesab edilə bilər".

Bununla belə, 1998-ci ildə AXCP-nin siyahılarında hələ də siyasi məhbus kimi cəmi 50 nəfər varıydı.

Bəs necə hesablamaq lazımdır?

Kimlərin siyasi məhbus hesab olunması ilə bağlı xeyli sayda tərif var.

Bundan başqa, rəqəmlərlə bağlı da problem yaranır, çünki hələ də bəzi siyasi məhbuslar azad edilir, digərləri isə həbs edilir. Beləliklə, Azərbaycanda siyasi məhbuslar daimi hərəkətdə olan bir hadisədir.

Beləliklə meyarlar barədə. Azərbaycanın ölkədə ümumiyyətlə siyasi məhbusların olmadığını bildirən rəsmi tərəfi AŞ ilə görüşlər zamanı tez-tez bu meyarların olmadığına diqqət yetirib.

Eldar Zeynalov:

Ancaq 2012-ci ildə Avropa Şurası siyasi məhbus anlayışının tərifinə həsr olunan qətnamə qəbul edib, bu da nə qədər qəribə olsa da meyarların yaradılmasına təkid edən dövlətimizin tələbkarlığı sayəsində edilib.

Anar Məmmədli:

"Amnesty International" təşkilatı tərəfindən müəyyən olunan meyarlar ən nüfuzlu meyarlar sayılır, onlar artıq altmış ildən çoxdur ki, mövcuddur, bir çox hüquq müdafiəçiləri məhz bu meyarlara istinad edir. "Human Rights Watch" təşkilatının meyarları da etibarlı sayılır, BMT-dən olan müşahidəçilər də öz qiymətlərini verir.

"Amnesty International"ın siyasi məhbus tərifi çox genişdir. Bu tərifə görə: "İşində mühüm siyasi element olan istənilən məhbus siyasi məhbus adlandırılır. Bu, məhbusun hərəkətlərinin motivasiyası, hərəkətlərin özü və ya hakimiyyəti onu həbs etməyə vadar edən səbəblər ola bilər".

Eldar Zeynalovun sözlərinə görə, bu meyar altına həm də silahlı qiyam cəhdi edənlər də düşür, bu isə 400 insandır və onlar hələ də həbsdədir.

Avropa Şurasının meyarları isə daha ciddidir. Burada beş maddə var, dördüncü maddədə isə deyilir ki, "terror cinayətlərinə görə şəxsi azadlığından məhrum olunan insanlar dövlət qanunvericiliyi və Avropa İnsan Haqları Konvensiyasına uyğun olaraq, həmin cinayətlərə görə ittiham və həbs olunublarsa, siyasi məhbus sayıla bilməz".

Avropaya pəncərə

Zeynalov bu dəfə içində köhnə qəzetlər olan daha bir qovluğu açır. "Zerkalo", "Bakinskiye vedomosti", "Realnı Azərbaycan" artıq çoxdandır ki, yoxdur. Bu, qəzetlərin 2000-ci illərin əvvəlləri və ortalarında çıxan saylarıdır. Burada da xatırlanası şeylər var.

Həmin dövrü yeni mərhələ hesab etmək olar. O vaxtlar məhkəmə islahatları aparılırdı, işin bir neçə instansiyadan keçdiyi çoxpilləli məhkəmə yaradılırdı. Bundan başqa da ölkə Avropa Şurasına üzv olmağa hazırlaşırdı və deməli siyasi işlər digər ədalətsiz hesab olunan qərarlarla birlikdə Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə (AİHM) düşmək imkanı alırdı.

Ümumilikdə 1995-ci ildən 2000-ci ilə qədər hər il ölkədə siyasi məhbusların sayı azalırdı. Çoxları – həm dinc müxalifətçilər, həm də aşağı rütbəli keçmiş qiyamçılar amnistiya ilə çıxırdı. ABŞ Dövlət Departamenti özünün hər illik hesabatında yazırdı ki, Azərbaycanda siyasi məhbusların sayı azalıb və bu "demokratiyaya tərəf atılan növbəti addımdır".

2001-ci ildə isə, ölkənin Avropa Şurasına daxil olması ərəfəsində ilk kütləvi əfv baş verdi. Siyasi məhbus siyahıları qısalırdı.

Onun qısalmasına daha bir səbəb də varıydı. İş orasındadır ki, Azərbaycan AİHM-ya üzv olana qədər bütün instansiyaları keçən işlər Avropa Məhkəməsində araşdırılmır.

Misal üçün, Azərbaycan Hüquq-Müdafiə Təşkilatları Federasiyasının məlumatlarına görə, 2002-ci ildə tərtib olunan siyahıda 107 nəfər varıydı, özü də hamısı son iki il ərzində həbs olunmuşdu. 2011-ci ildə isə demək olar ki, hamısı artıq azadlıqda idi.

Ən yeni tarix

Elə həmin vaxtlarda, 2000-ci illərin əvvəllərində hamımıza tanış olan parlament və prezident seçkiləri zamanı həbslər ənənəsi yarandı. Köhnə siyasi məhbusları buraxıb, yenilərini tuturdular.

Prezident seçkiləri zamanı Hüquq-Müdafiə Təşkilatları Federasiyası artıq 51 nəfər saydı. 2011-ci ildə isə elə həmin təşkilatın məlumatlarına görə, onların sayı artıq 60 idi.

Siyasi məhbusların təbiətdə dövriyyəsində dönüş nöqtəsi 2014-cü ilin unudulmaz yayı oldu, bu zaman həbsxanaya hüquq müdafiəçiləri-siyahı tərtibatçılarının özləri – Leyla Yunus, Rəsul Cəfərov, İntiqam Əliyev, Anar Məmmədli düşdü.

Leyla Yunusuz özü Hüquq-Müdafiə Təşkilatları Federasiyasının İdarə Heyətinin üzvü kimi, iyulda, öz həbsindən bir neçə gün əvvəl 108 nəfərdən ibarət siyahı tərtib etmişdi.

Son siyahı

Bu gün Azərbaycanda 119 siyasi məhbus var, amma bu siyahı da nominaldır. Bir tərəfdən bu siyahıya ötən il Nardaran qəsəbəsinə xüsusi əməliyyatın keçirilməsi üçün gələn polisə silahlı müqavimət göstərən "Müsəlman birliyi"nin nümayəndələri daxildir. Nəticədə 6 nəfər, o cümlədən iki polis əməkdaşı ölüb. "Müsəlman birliyi"nin lideri Taleh Bağırov – dini nahaq yerə dövlətdən ayırıblar və ən yaxşı idarə üsulu şəriətdir – kimi fikirləri ilə məşhurdur.

Digər tərəfdən, bu siyahıda 90-lardan həbsdə olan və deməli AİHM-nin qərarlarına ümidi olmayanların adları yoxdur.

Eldar Zeynalov:

"Bu siyahı mübahisəlidir və bir çox mənada konsensus nəticəsində tərtib olunub. Referendum ərəfəsində çoxları konstitusiyanın "hüquqlardan sui-istifadə" ilə bağlı maddələrindən birinin dəyişdirilməsinə görə narazılıq edirdilər, halbuki eyni maddə Avropa Şurası insan hüquqları və əsas azadlıqlarının müdafiəsi konvensiyasında da var. Din xadimlərinin məsələsində bu prinsip ondan xəbər verir ki, insanlar öz azadlıqlarından başqalarının azadlıqlarını boğmaq üçün istifadə edir, Azərbaycan ərazisində dini dövlət yaratmaq istəyi də əslində o deməkdir".

Hüquq müdafiəçiləri arasında başqa fikir də mövcuddur: heç kim "Müsəlman birliyi"nin dövlət çevrilişi etmək niyyətində olduğunu sübuta yetirməyib. Bu işlə bağlı keçirilən məhkəmələr qapalı idi, buna görə də "Müsəlman birliyi"nin fəallarının dini icmanı terror qruplaşmasından ayıran həddi keçib-keçmədiyini demək çətindir.

Hazırda Siyasi Məhbus Siyahısı üzrə İşçi Qrupuna tanınmış hüquq müdafiəçiləri – Samir Kazımlı, Xalid Bağırov, Anar Məmmədli, Rəsul Cəfərov və başqaları daxildir.

Rəsul Cəfərovun dediyinə görə, siyahılar ildə bir neçə dəfə tərtib olunur, çünki həbsdə olan siyasi məhbuslar azadlığa çıxır, onların yerini isə yeni siyasi məhbuslar tutur.

"Bizim əsas vəzifəmiz informasiya toplamaq və bizə təqdim olunan hər bir işi araşdırmaqdır, – Rəsul Cəfərov deyir, – bu keyslərin siyasi məhbus anlayışının kriterilərinə nə dərəcədə cavab verib-vermədiyini müəyyən etmək lazımdır. Çox vaxt elə olur ki, konkret insana qarşı əsassız məhkəmə qərarı çıxarılıb və başqa şəkildə hüquqları pozulub, amma işin özü siyasi motivli deyil, bu zaman da biz sadəcə yaxşı vəkil tapmağa və ya işi mətbuatda işıqlandırmağa çalışırıq. Adətən işlər bizə etibarlı hüquqşünaslar, dostlar və qohumlar vasitəsiylə çatır, onlar da bizə danışır ki, bax bu adam, siyasi fəal həbs edilib. Biz iş üzrə maksimal sayda sənəd toplamağa çalışırıq və işi nəzərdən keçiririk".

Cəfərovun sözlərinə görə, növbəti siyahı fevralın sonu, martın əvvəllərində sona çatdırılıb, açıqlanacaq: "Hələliksə bununla bağlı vahid qərar yoxdur. Martda, Novruz bayramında növbəti əfv gözlənilir, biz də ümid edirik ki, əfv olunanlar arasında siyasi məhbuslar da olacaq".

https://jam-news.net/?p=19029&lang=az-AZ